Thêu ren Văn Lâm – Nét tinh hoa làng nghề qua chiều dài thế kỷ

Must Read

Timeout Ninhbinhhttp://timeoutninhbinh.com/
Timeout Ninhbinh là nơi chia sẻ và cập nhật thông tin, dành cho các bạn yêu mến, quan tâm tới mảnh đất Ninh Bình ngàn năm lịch sử.

Văn Lâm là một vùng đất có lịch sử lâu đời. Văn Lâm có tên cổ là Ô Lâm, tức là “rừng quạ”, đồng thời cái tên này cũng nói lên sự hoang vu, thưa thớt của vùng sơn thủy này khi xưa.

Đường vào thôn Văn Lâm, xã Ninh Hải. Photo: Phùng Tùng Khánh

Truyền thuyết dân gian và dã sử cho biết nghề thêu ren ở thôn Văn Lâm có từ thời Trần (thế kỷ XIII), gắn liền với sự xuất hiện và lưu tồn của Hành cung Vũ Lâm và do chính công chúa nhà Trần, những vương tôn công tử hoặc vị quan nào đó của nhà Trần phát kiến, rồi mở mang và truyền bá cho người đương thời và lớp người hậu thế trong vùng.

Tương truyền, từ năm 1285, khi Vua Trần Thái Tông tròn 40 tuổi đã nhường ngôi cho con lên làm Thái Thượng Hoàng và về vùng núi Vũ Lâm để tu hành. Khi quân Mông – Nguyên chuẩn bị tấn công Đại Việt lần thứ hai thì các Vua nhà Trần đã quyết định chọn Cố đô Hoa Lư làm căn cứ địa để rút quân và là nơi chỉ đạo cuộc kháng chiến chống quân xâm lược.

Cũng chính trong thời gian này, bà Trần Thị Dung, vợ của Thái sư Trần Thủ Độ đã cùng với các cung nữ truyền dạy nghề thêu cung đình cho người dân Văn Lâm, nghề thêu bắt đầu từ đó.

Photo: Phùng Tùng Khánh

Nghề thêu ở Văn Lâm được duy trì trong một chu trình khép kín. Thế hệ trước truyền cho thế hệ sau trong gia đình, gia tộc, làng xóm. Các nguyên liệu như: vải vóc, màu nhuộm, chỉ, khung thêu… đều được người dân Văn Lâm tự sản xuất. Ban đầu các sản phẩm nghề thêu chủ yếu phục là: mũ, áo, lọng, hài… dùng trong triều đình và quan lại đồng thời cung cấp các sản phẩm phục vụ cho hoạt động thờ cúng, tín ngưỡng trong nhân dân.

Khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, họ đã đưa vào Việt Nam nghề ren, rua. Hai anh em cụ Đinh Văn Xoang và Đinh Văn Hênh là những người có công đưa nghề ren, rua về cho Văn Lâm từ những năm cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX.

Photo: Nguyễn Thế Anh

Nhờ có thêm kỹ thuật ren, rua mà sản phẩm của Văn Lâm phù hợp với nhu cầu của người Pháp ở Việt Nam. Những năm 1937 – 1940 được coi là thời kỳ phát triển thịnh vượng của làng nghề. Các sản phẩm liên tục được đưa đi dự các cuộc đấu xảo trong và ngoài nước và đạt nhiều giải cao. Văn Lâm trở thành “Vương quốc của thêu ren” của cả miền Bắc.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945-1986, nghề thêu ren gặp phải rất nhiều khó khăn khi mà thị trường trong nước hầu như không có. Sau năm 1954, thợ thêu ren ở Văn Lâm sản xuất theo hình thức tập trung trong các Hợp tác xã, hưởng chế độ công điền và làm theo các mẫu do Ban Quản trị Hợp tác xã giao cho. Thị trường tiêu thụ sản phẩm chủ yếu trong giai đoạn này là Nga và các nước Đông Âu.

Kỹ thuật thêu lưới (biến thể của thêu chữ thập). Ảnh: nguyenhoang.co

Từ năm 1986 đến nay, khi nền kinh tế nước ta chuyển dịch theo cơ chế thị trường đã có tác động mạnh mẽ đến các làng nghề truyền thống, trong đó có làng nghề thêu ren Văn Lâm. Làng nghề được khôi phục và phát triển mạnh mẽ, thị trường tiêu thụ sản phẩm ngày càng được mở rộng. Sản phẩm thêu ren của Văn Lâm đã có mặt ở hầu hết các nước có nền kinh tế phát triển trên thế giới như: Anh, Pháp, Thuỵ Sỹ, Italia, Mĩ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Đan Mạch…

Tháng 5/2006, Văn Lâm được UBND tỉnh Ninh Bình công nhận là làng nghề, năm 2015 được công nhận là làng nghề truyền thống, năm 2007, Văn Lâm được Hiệp hội làng nghề Việt Nam vinh danh là một trong 12 làng nghề thủ công truyền thống tiêu biểu của cả nước. Những danh hiệu này đã góp phần khích lệ, động viên những người thợ Văn Lâm ngày càng duy trì và phát triển hơn nữa nghề truyền thống của cha ông, góp phần đáng kể vào sự phát triển kinh tế, văn hoá của tỉnh nhà.

Theo số liệu khảo sát tháng 5/2017 của Sở Công thương tỉnh Ninh Bình, hiện nay Văn Lâm có 1.013 hộ và 2.500 lao động, Văn Lâm có tới 200 số hộ và 200 lao động làm nghề thêu. Số lượng hộ thêu và thợ thêu đều giảm so với các năm trước. Tuy nhiên, người dân nơi đây ngoài làm nghề thêu còn sản xuất nông nghiệp và làm dịch vụ phục vụ khách du lịch. Hoạt động sản xuất thêu ren ở Văn Lâm được tổ chức dưới nhiều hình thức như: hộ gia đình, công ty, doanh nghiệp vừa và nhỏ…

Như vậy, Văn Lâm là một làng Việt cổ thuộc ngoại vi kinh thành Hoa Lư (Thế kỷ X) – vùng đất có nhiều di tích danh thắng nổi tiếng của tỉnh Ninh Bình và trong cả nước. Đặc biệt, làng Văn Lâm xưa có Hành cung Vũ Lâm, một căn cứ, là nơi hội tụ và lan tỏa những yếu tố khá đặc sắc của đời sống văn hóa – sinh hoạt. Những yếu tố này đã tác động trực tiếp và gián tiếp hình thành và lưu tồn nghề thủ công truyền thống đặc sắc – Làng nghề thêu ren Văn Lâm.

©  Bài viết sử dụng hình ảnh từ một số tác giả và tài liệu Luận văn Thạc sĩ Bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề thêu ren Văn Lâm.

- Advertisement -spot_img
- Advertisement -spot_img

Latest News

Bí quyết nghề thêu ren Văn Lâm truyền thống

 TimeoutNinhbinh  Thêu ren Văn lâm có quy trình chế tác hết sức bài bản, theo lối truyền thống, mang...

Cùng chuyên mục

- Advertisement -spot_img